Forum Historii Nysy

[ralf]

We Frączkowie (Franzdorf) znajduje się pomnik poświęcony żołnierzom poległym w I wojnie światowej, który ma formę wysokiej na ok. 10 metrów wieży – dzwonnicy. Wzniósł go w 1932 r. mistrz murarski z Frączkowa o nazwisku Otto Giersdorff. Na fasadzie, nad wejściem znajdował się napis „SIE STARBEN FÜR UNS” (tłum. „ONI ZGINĘLI ZA NAS”), którego pozostałości są jeszcze widoczne w tynku [zdj.4]. Nad napisem widniała betonowa figura orła, stojąca na kamiennej konsoli. Dziś figura ta nosi ślady wyraźnych uszkodzeń (brak głowy, dorobiona noga i ukruszone skrzydło). Fasadę wieńczy masywny, murowany krzyż. Załączone, przedwojenne zdjęcie pomnika wykonał w 1932 r. nyski fotograf Paul Schmidt. Około 1990 r. do pomnika dobudowano od przodu kaplicę, którą rozebrano ok. 2020 r. Ślad po jej dwuspadzistym dachu widać do dziś na ścianie nad figurą orła [zdj.3].

---

(zdj.1) Rok 1932. Pomnik we Frączkowie [fot. Paul Schmidt].jpg

Plik ściągnięto 8 raz(y) 318,88 KB

(zdj.2) Pomnik we Frączkowie [fot. ralf - 10.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 5 raz(y) 5,63 MB

(zdj.3) Pomnik we Frączkowie [fot. ralf - 10.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 2 raz(y) 4,14 MB

(zdj.4) Pomnik we Frączkowie [fot. ralf - 10.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 1 raz(y) 5,17 MB

(zdj.5) Pomnik we Frączkowie [fot. ralf - 10.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 0 raz(y) 1,47 MB

(zdj.6) Pomnik we Frączkowie [fot. ralf - 10.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 2 raz(y) 2,84 MB

(zdj.7) Pomnik we Frączkowie [fot. ralf - 10.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 1 raz(y) 5,91 MB

(zdj.8) Pomnik we Frączkowie [fot. ralf - 10.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 2 raz(y) 5,67 MB

(zdj.9) Pomnik we Frączkowie [fot. ralf - 10.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 1 raz(y) 3,54 MB

(zdj.10) Pomnik we Frączkowie [fot. ralf - 10.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 3 raz(y) 5,19 MB

[ralf]

Pomnik w Konradowej poświęcony żołnierzom poległym w I wojnie światowej stał przy głównej drodze, obok kościoła filialnego pw. św. Konrada. Dzisiaj pozostał po nim tylko betonowy, kwadratowy podest oraz stojące na nim żelazne ogrodzenie, a w 2016 r. postawiono przy nim wysoki, metalowy krzyż [zdj.2]. Nie są mi znane nazwiska, które widniały na pomniku, ale według niemieckich list strat wojennych (Deutsche Verlustlist), w okresie I wojny światowej zginęło przynajmniej 10 żołnierzy pochodzących z Konradowej, a kolejnych 7 uznano za zaginionych. Oto ich nazwiska i rok śmierci/zaginięcia:

Polegli:
Christoph Josef (1914)
Jüttner Eduard (1914)
Globisch Alois (1915)
Zipper Joh. (1915)
Grieger August (1917)
Iftel Paul (1917)
Preußer Franz (1917)
Zippert Robert (1917)
Mattner Franz (1918)
Schiller Joseph (1918)

Zaginięci:
Werner Johann (1914)
Globisch Josef (1914)
Sperlig Franz (1915)
Langer Paul (1916)
Langer Paul (1917)
Herde Julius (1917)
Zipper Ignatz (1917)

Zdjęcie nr 1 to fragment przedwojennej widokówki i jedyny widok tego pomnika jaki znam. W tle fotografii widać dzisiejszy dom nr 54 oraz tamtejszą stodołę.

---

(zdj.1) Pomnik pierwszowojenny w Konradowej przed 1945 r.jpg

Plik ściągnięto 0 raz(y) 1,16 MB

(zdj.2) Miejsce, w którym stał pomnik w Konradowej [fot. ralf - 10.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 0 raz(y) 5,52 MB

(zdj.3) Miejsce, w którym stał pomnik w Konradowej [fot. ralf - 10.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 0 raz(y) 6,8 MB

(zdj.4) Miejsce, w którym stał pomnik w Konradowej [fot. ralf - 10.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 0 raz(y) 5,18 MB

[ralf]

Fragment pomnika stojącego w Kozielnie (Kosel), poświęconego poległym w czasie I wojny światowej.
Oto widniejące na nim nazwiska, poprzedzone stopniami:

UNSEREN HELDEN
[...] Karl Brosig
Schütze Paul Bartsch
Musk. Aug. Bartsch
Musk. Paul Christ
[...] Albert Exner
Serg. Aug. Grötzner
Musk. Georg Grosser
Musk. Karl Grosser
[...] Robert Kail
Ldstm. Alois Kunert
Gefr. Herm. Laufer
Musk. Wilh. Laufer
Füs. Herm. Pompe
Musk. Paul Pompe
Musk. Herm. Scholz
Musk. Josef Scholz
Gefr. Franz Scholz
Gren. Karl Scholz
Gren. Aug. Schubert
Gefr. Franz Weissbrich

---

(zdj.1) Pomnik pierwszowojenny w Kozielnie [fot. ralf - 30.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 2 raz(y) 7,36 MB

(zdj.2) Pomnik pierwszowojenny w Kozielnie [fot. ralf - 30.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 2 raz(y) 5,85 MB

(zdj.3) Pomnik pierwszowojenny w Kozielnie [fot. ralf - 30.V.2026].jpg

Plik ściągnięto 3 raz(y) 6,74 MB

[ralf]

W Ścinawie Małej (Steinau) pomnik poległym w I wojnie światowej stał na rynku. Dziś nie ma już po nim śladu, ale możemy go obejrzeć na załączonej fotografii, którą wykonał Albert Ritter ze Ścinawy Małej. Odsłonięcie pomnika odbyło się dnia 9 lipca 1922 roku. Jego wykonawcą był mistrz kamieniarski Görlich z Korfantowa (Friedland), ten sam, który wykonał krzyż pamiątkowy stojący pod Mańkowicami – KLIK.

Na czołowej tablicy pomnika wojennego w Ścinawie Małej widniała inskrypcja: „Ihren im Weltkriege 1914-1918 Gefallenen Helden in dankbarer Ehrung die Stadt Steinau O/S” – w tłumaczeniu: „Miasto Steinau składa pełen wdzięczności hołd swoim bohaterom poległym podczas wojny światowej w latach 1914-1918”.

Niemieckie listy strat wojennych (Verlustliste) podają, że w czasie I wojny światowej poległo ok. 45 żołnierzy pochodzących ze Ścinawy Małej, a kolejnych ok. 35 uznano za zaginionych.

---

Pomnik pierwszowojenny w Ścinawie Małej. Zdjęcie z lat 20. XX w.jpg

Plik ściągnięto 3 raz(y) 916,7 KB

[ralf]

Pomnik pierwszowojenny w Ścinawie Nyskiej stoi w północnej części tamtejszego cmentarza, na końcu jego głównej alei, otoczony z trzech stron wysokimi drzewami iglastymi. Na środkowej tablicy inskrypcyjnej znajduje się napis: „Dem Gedachtnis unserer im Weltkriege auf dem Felde der Ehre gefallenen Helden dankbar gewidmet von der Gemeinde Steinsdorf” (tłum. „Z wdzięcznością poświęcony pamięci naszych bohaterów, poległych na polu chwały podczas wojny światowej, przez gminę Steinsdorf”). Z kolei na dwóch bocznych tablicach inskrypcyjnych (lewej i prawej) znajduje się łącznie 30 nazwisk żołnierzy wraz z datami ich śmierci, pochodzących ze Ścinawy Nyskiej, którzy zginęli lub zaginęli (niem. vermisst) podczas I wojny światowej (patrz: lista poniżej). Wśród nich jest trzech, którzy na skutek odniesionych ran zmarli dopiero po powrocie do swojej ojczyzny. Kolejna inskrypcja – krótkie zdanie widniejąca na poprzecznym ramieniu krzyża pomnikowego głosi: „Sie waren getreu bis in den Tod” (tłum. „Byli wierni aż do śmierci”).

Z racji, że nazwiska poległych odczytywałem z przedmiotowego pomnika osobiście na miejscu, może się zdarzyć, że jakaś litera lub cyfra została przeze mnie błędnie przepisana.

Lewa tablica inskrypcyjna:
• Rudolf Kretschmer 6.9.1914
• Josef Fischer 24.2.1915
• Eduard Kunze 19.6.1915
• Josef Kretschmer 7.9.1915
• Josef Kretschmer 22.9.1915
• Franz Müller 7.10.1915
• Bruno Schmode 8.2.1916
• Josef Volke 15.3.1916
• Theodor Krause 21.3.1916
• Ferdin. Valke 22.3.1916
• Josef Schmitt 11.7.1916
• Karl Nickisch 15.7.1916
• Franz May 22.7.1916
• Josef Beck 26.8.1916
• Franz Klamet 19.3.1917
• Josef Beck 22.5.1917

Prawa tablica inskrypcyjna:
• Karl Chrzaszcz 9.6.1917
• Friedrich Ritke 26.7.1917
• Bernhard Kunze 27.9.1917
• Karl Müller 6.11.1917
• Robert Heinze 21.3.1918
• Paul Wagner 16.7.1918
• Julius Wagner 24.7.1918
• Josef Springer 2.11.1918
• Reinhold Peter – vermisst
• Josef Klein – vermisst
• Bernhard Walke – vermisst
Infolge Verwundung in der Heimat gestorben:
• Max Teicher 7.3.1917
• Albert Glombitza 17.6.1920
• Alois Hoheisel 25.3.1921

---

(zdj.1) Pomnik pierwszowojenny w Ścinawie Nyskiej [fot. ralf - 11.VI.2026].jpg

Plik ściągnięto 0 raz(y) 4,96 MB

(zdj.2) Pomnik pierwszowojenny w Ścinawie Nyskiej [fot. ralf - 11.VI.2026].jpg

Plik ściągnięto 0 raz(y) 4,51 MB

(zdj.3) Pomnik pierwszowojenny w Ścinawie Nyskiej [fot. ralf - 11.VI.2026].jpg

Plik ściągnięto 0 raz(y) 4,56 MB

(zdj.4) Pomnik pierwszowojenny w Ścinawie Nyskiej [fot. ralf - 11.VI.2026].jpg

Plik ściągnięto 0 raz(y) 4,4 MB

(zdj.5) Pomnik pierwszowojenny w Ścinawie Nyskiej [fot. ralf - 11.VI.2026].jpg

Plik ściągnięto 0 raz(y) 4,24 MB

(zdj.6) Pomnik pierwszowojenny w Ścinawie Nyskiej [fot. ralf - 11.VI.2026].jpg

Plik ściągnięto 0 raz(y) 1,79 MB