Forum Historii Nysy

[ralf]

W dniu 6 października 1900 r. na łamach tygodnika „Die Gartenwelt” pojawił się artykuł pt. „Teichpartieen im Schlosspark zu Bielau bei Neisse”, którego autorem był H. Grote z Białej Nyskiej. Opisano w nim roślinność jaką wówczas ozdobiona była okolica stawu, znajdującego się przed zachodnią elewacją pałacu w Białej Nyskiej. Oto ten artykuł przełożony na j. polski.

„Na południe od Nysy, godzinę piechotą lub pół godziny omnibusem konnym, dociera się do wsi Biała Nyska. Mniej więcej w środku wsi, po prawej stronie widzimy dużą, zabudowaną bramę wjazdową, a obok niej, po lewej stronie żwawo pluskające źródło. Przechodzimy przez ową bramę. Przed nami rozciąga się teraz rozarium parku pałacowego, porośnięte po bokach i od strony bramy wjazdowej pięknymi drzewami iglastymi, zielonymi i kolorowymi krzewami. Za rozarium wznosi się pałac – rezydencja barona Ernsta von Falkenhausena, który zmarł trzy lata temu. Mijając pałac z lewej strony, dochodzimy do stawu przypałacowego, gdzie oczom naszym ukazuje się uroczy widok. Łabędzie, dzikie i oswojone kaczki niejako ożywiają staw, a miejsce to podoba się każdemu koneserowi sztuki ogrodowej.

Staw wraz ze swoimi trzema wysepkami ma powierzchnię około 6500 m². Posiada ponadto półwysep, który sięga niemal do połowy zbiornika. Kształt stawu jest bardziej podłużny niż krągły, z orientacją wschód-zachód. Jego prawa strona obsadzona jest wyselekcjonowanymi, pięknymi drzewami iglastymi, różą czerwonawą (Rosa rubrifolia) oraz różnymi kolorowymi i zielonymi krzewami. Grupa azalii omszonej (Azalea mollis) o długości 12 m, która w okresie kwitnienia pięknie odbija się w wodzie, tworzy zamknięcie od strony zamku.

Półwysep jest obsadzony od strony południowej różą pomarszczoną (Rosa rugosa) oraz różą czerwonawą (Rosa rubrifolia), a od strony północnej kilkoma większymi świerkami pospolitymi (Picea excelsa) oraz jałowcem sabińskim (Juniperus Sabina), rosnącymi blisko brzegu, a także cypryśnikiem błotnym (Taxodium distichum) o wysokości 6 m, cyprysikiem Lawsona (Chamaecyparis lawsoniana), cisem pospolitym (Taxus baccata), jodłą kaukaską (Abies nordmanniana) i jałowcem pospolitym (Juniperus communis). Kilka magnolii, mahonia pospolita (Berberis aquifolium) oraz parę drzew i krzewów jest rozmieszczonych nieregularnie, dzięki czemu miejsce to wygląda jak małe, romantyczne, dzikie miejsce. Brzeg półwyspu miejscami porastają kosaćce (Iris), które doskonale czują się między porozrzucanymi tu i ówdzie kamiennymi blokami. Koniec półwyspu zdobi altana, wykonana z naturalnego drewna, z małą kolumnadą jako przedłużeniem. Małe kamienne schody prowadzą tam w dół do wody.

Powojnik (Clematis), wiciokrzew przewiercień (Lonicera Caprifolium), winnik (Ampelopsis) i róże pnące splatają się ze sobą, pokrywając dach i ściany altany. Niektóre powojniki nie zadowalają się tylko dachem altany, ale pną się aż do najwyższych wierzchołków cyprysów. Wysepki stawowe są w większości porośnięte świerkiem pospolitym (Picea excelsa), modrzewiem europejskim (Larix europaea), kolorowymi drzewami, takimi jak leszczyna pospolita (Corylus Avellana atropurpurea), dereń biały (Cornus alba fol. arg. marginatis) czy wierzba biała (Salix alba argent.) i jeszcze paroma innymi gatunkami drzew.

Co roku niezliczone stada ptaków osiedlają się na tych wysepkach, gdzie nie mogą ich dosięgnąć drapieżniki ani niegodziwe ręce człowieka.

Po lewej stronie stawu, przy brzegu rośnie tylko kilka grup kosacców (Iris), jałowiec pospolity (Juniperus communis) i żywotnik wschodni (Thuja orientalis). Wypływ wody ze stawu jest po obu stronach ozdobiony jałowcem sabińskim (Juniperus Sabina) i różnymi paprociami, a woda płynie tam po kamieniach i rumowisku, podobnie jak górski potok, aby napędzić mały młyn wodny, znajdujący się dalej, przy placu zabaw dla dzieci.

Przed balkonem pałacowym, który jest całkowicie porośnięty kokornakiem wielkolistnym (Aristolochia Sipho), znajduje się tzw. parter ogrodowy. Stamtąd roztaczają się piękne widoki w trzech kierunkach, przez staw, na rozciągający się po prawej i lewej stronie park o powierzchni około 204 hektarów. Rosną tam obficie rzadko spotykane, piękne drzewa soliterowe, głównie iglaste oraz kolorowe krzewy. Po przedwczesnej śmierci właściciela, którego żona zmarła dziesięć tygodni wcześniej, administrację tego terenu objęto kuratelą, ponieważ spadkobiercy nie osiągnęli jeszcze pełnoletności. Znacznie zmniejszono liczbę pracowników, a także koszty administracyjne.

Tutejszy kierownik i jednocześnie główny ogrodnik A. Thamm, który wraz ze śp. dyrektorem ogrodu Rother’em stworzył tutejsze tereny zielone, stara się jednak, nawet przy niewielkiej liczbie pracowników, utrzymywać je w jak najlepszym stanie, aby nie straciły nic ze swojego piękna. Każdy odwiedzający, zarówno specjalista, jak i laik, zawsze spotyka się z jego przyjaznym przyjęciem.

Miejmy nadzieję, że przyszli spadkobiercy sztuki ogrodowej będą wykazywać równie duże zainteresowanie jak ich poprzednicy, aby ogrody mogły się rozwijać i sprawiać radość odwiedzającym.”

Opisywany wyżej staw przypałacowy nie zachował się do dzisiaj, podobnie jak sam pałac, po którym nie pozostał kamień na kamieniu. Niemniej w odległości 350 m na południowy-zachód od miejsca, w którym stał pałac, znajduje się do dzisiaj inny, znacznie większy staw, mający kształt odwróconej litery „Y”, przy którym mieściła się kiedyś bażantarnia (niem. Fasanerie). Poniżej załączam dwa zdjęcia tego stawu, wykonane kilka dni temu.

Z kolei dla lepszego zobrazowania opisywanego terenu, wstawiam dodatkowo fragment mapy, pochodzącej z początku lat 80. XX wieku, która ukazuje Białą Nyską i jej okolicę, w tym oba wspomniane stawy.

---

(zdj.1) Dzień 8.II.2026. Dziki staw nieopodal dawnego pałacu w Białej Nyskiej. Widok w stronę południową [fot. ralf].jpg

Plik ściągnięto 2 raz(y) 4,45 MB

(zdj.2) Dzień 8.II.2026. Dziki staw nieopodal dawnego pałacu w Białej Nyskiej. Widok w kierunku północno-zachodnim [fot. ralf].jpg

Plik ściągnięto 3 raz(y) 4,38 MB

(zdj.3) Biała Nyska. Fragment mapy z początku lat 80. XX w.jpg

Plik ściągnięto 9 raz(y) 2,69 MB

[ralf]

Dzisiaj po dawnym, przypałacowym stawie, o którym mowa w poprzednim poście, pozostało tylko duże, owalne zagłębienie terenu, pośrodku którego widnieje niewielki, zadrzewiony wzgórek, będący niegdyś wyspą. Oto parę zdjęć tego miejsca, zrobionych 10 dni temu z brzegu dawnego stawu, w kierunku wyspy.

---

(zdj.1) Dzień 28.II.2026. Widok w kierunku dawnej wyspy pośrodku stawu przypałacowego w Białej Nyskiej [fot. ralf].jpg Widok w kierunku wschodnim.

Plik ściągnięto 0 raz(y) 4,73 MB

(zdj.2) Dzień 28.II.2026. Widok w kierunku dawnej wyspy pośrodku stawu przypałacowego w Białej Nyskiej [fot. ralf].jpg Widok w kierunku zachodnim.

Plik ściągnięto 0 raz(y) 5,13 MB

(zdj.3) Dzień 28.II.2026. Widok w kierunku dawnej wyspy pośrodku stawu przypałacowego w Białej Nyskiej [fot. ralf].jpg Widok w kierunku południowo-wschodnim.

Plik ściągnięto 0 raz(y) 5,07 MB